Ietwat schimmige meeting in Nederlands parlement...

Ik ben vanochtend toch eens gaan kijken naar debat in Tweede Kamer over de situatie in Europa. U kent daarover mijn 'contraire' advies natuurlijk al. Maar het viel me op dat je wel heel goed ingevoerd zijn in de materie om te begrijpen wat de Minister zegt.

Wat opviel was dat de Minister in het debat een beetje vaag bleef. Hij houdt in hoofdlijn vast aan zijn inzet, dus inclusief verplicht vrijwillige betrokkenheid van banken. Hij laat onbesproken dat er een Europese bankbelasting overwogen werd als oplossing, terwijl dat via andere media wel bekend is. Ik kan me dat anderzijds overigens wel voorstellen, want je wilt over de hoofdlijnen van keuze's spreken en niet eventuele details (die mogelijk alweer achterhaald zijn). En je wilt ruimte houden, dus vandaar die schimmigheid.

Maar toch, laat ik dan maar proberen ietwat verduidelijking te geven:

Eerste punt van de oplossing: er komt een aantal verbeteringen aan het Europese noodfonds, dat meer speelruimte krijgt om zaken op te lossen. De ironie is echter dat als we die verbeteringen een jaar eerder hadden afgesproken, we nu niet in de problemen zouden zitten. Zo heeft de halsstarrige houding van Merkel de crisis stevig verslechterd. Kortom, deze flexibeler oplossing komt misschien te laat en is misschien niet meer genoeg. Dat is afwachten geblazen. Te hopen is in elk geval dat het fonds ook flink groter wordt gemaakt.

Tweede punt. De politiek gaat akkoord met selective default en verplicht vrijwillige bijdrage van banken. Dat is een route die de Europese Centrale Bank volledig heeft afgeraden. Het is dan maar te hopen dat het noodfonds de bevoegdheid krijgt om de ECB-schuld die het gevolg is van de default, over te nemen. Want het geeft geen pas dat politici de onafhankelijke ECB nu op de knieën dwingen.

Derde punt. Uiteindelijke structurele oplossingen (Europese overheidsobligaties) zijn kennelijk nu nog niet uitgebreid aan de orde. Maar het is goed dat enkele kamerleden benadrukken dat we die structurele oplossingen niet uit het oog moeten verliezen.

Op dit moment leggen de kamerleden nog eens hun visie neer. Daarin zit eigenlijk weinig nieuws, anders dan een stuk toegenomen nuance bij Plasterk. Al met al is duidelijk dat het Nederlands parlement vasthoudt aan de eerder herhaalde strenge eisen (waaronder private betrokkenheid). En alleen omdat in Europa men langzaam zich neerlegt bij selective default als deel van de oplossing (en private betrokkenheid) drijft de Europese wind naar de Nederlandse positie toe. Kortom, de Jager kan met een gerust hart naar Brussel toe.

Of we werkelijk gerust kunnen zijn is een tweede. Want de Europese politiek legt in een bui van arrogantie of zelfbewustzijn de luid en duidelijk geuite waarschuwingen van de Europese Centrale Bank naast zich neer. En dat is toch wel erg vergelijkbaar met de ons allen wel vertrouwde situatie dat de voorzitter van een verenging een prachtig lustrumfeest wil geven terwijl de penningmeester hem telkens aan het verstand wil brengen dat de kas het niet toelaat.

En deze Europese voorzitter lijkt vandaag te zeggen: en we doen het toch....

UPDATE 22 juli 2011: Hierbij de uitkomst. De leentarieven voor landen in nood is omlaag naar kostprijs (daar verdampt potentiële winst voor Nederland overigens...). Het noodfonds is niet groter geworden, maar mag wel meer doen. De lidstaten geven extra garantie/steun (credit enhancement) die de private sector stimuleert tot bijdrage aan steun aan griekenland. En die de ECB-problemen rond onderpand van zwakke obligaties oplost.

De (private) steun aan Griekenland beoogt verder geen precedent te scheppen, voor als er later ongelukken zijn. Voor populistische politici heeft de formulering het voordeel dat ze in thuisland stoer kunnen doen ('de banken betalen mee'). Voor banken heeft dit het voordeel dat hun bijdrage niet totaal onbeperkt is en bestaat uit een zelf van een menukaart geselecteerde wijze van sponsoring voor de goede zaak. Nederlandse waarnemers vergissen zich dan ook erg als ze zeggen dat het goed was dat de Jager voet bij stuk hield over private steun. Dat blijft dom, maar het akkoord biedt hem een mooie aftocht.

Een Amerikaanse site, Zerohedge, verwijst tenslotte naar een analyse die luidt dat het fonds eigenlijk groter zou moeten zijn. En als het echt zo groot gemaakt wordt als nodig dan betekent dat een substantiële bijdrage voor Duitsland. Die onwaarschijnlijk lijkt, gezien het koppige gedrag van Merkel. Waarmee toch eerst weer een nieuwe bijna-dood ervaring van de euro nodig lijkt, alvorens we daaraan toekomen....

Zo implementeren we telkens een half jaar te laat de oplossing die past bij de vorige fase van de crisis, niet de toekomst.

Euro en politieke crisis Europa: ongevraagd edoch dringend advies van Johan de Witt aan de Jager en Nederlandse politici ...

Ziezo, het is midzomer, de meeste mensen zijn op vakantie.

Alle mensen?

Nee, ergens in een hoekje van Europa is een klein dorpje nog wakker.
Laten we het Nederland noemen.

En in dat dorp wordt op donderdag vergaderd over de ernstige politieke crisis in Europa. De Minister van Financiën komt met het parlement praten, want later die dag gaat hij in Europa spreken over hoe we om moeten gaan met de precaire monetair-politieke situatie.

Graag geef ik Minister van Financiën de Jager en de Nederlandse politiek even een kort welgemeend advies. In de vorm van een korte briefing. Die weliswaar wat schoolmeesterachtig is, maar goed u heeft het ernaar gemaakt. U heeft als politici ruim een jaar de tijd gehad om erover na te denken en in die tijd bedroevend weinig inzicht vertoond. Leest u zelf nog maar eens even terug op mijn blog wat er zoal is gebeurd in Europa en op de financiële markten.

Ik ben inmiddels de verbazing voorbij en beperk me nu dus even tot een kort dictaat, opdat u donderdag snel het debat kunt afhandelen, snel weer op vakantie kunt en Nederland het minste schade doet.

Welaan, opgelet, hier gaan we.

1. de Euro leverde ons en levert ons meer op dan hij kost; durf dat nou eindelijk eens te zien en te vertellen aan de kiezer, zo moeilijk is dat niet.

2. U maakt een kolossale denkfout als u denkt dat het terecht, zinvol, nuttig of goedkoper is om private sectoren mee te laten betalen aan het oplossen van de huidige crisis. Ziehier de uitleg.

3. Trek daarom dus al die tot nog toe geuite grootspraak ('geen cent meer naar Europa', 'de banken moeten meebetalen') als de wiedeweerga in en dwing de Jager om die eis in Europees verband te laten vallen, want dit maakt veel meer kapot dan u lief is.

4. Realiseert u zich verder dat u al een jaar lang door de ECB de hand boven het hoofd wordt gehouden, maar Trichet dit weekend duidelijk heeft gemaakt dat hij het onderpand uit perifere landen niet meer zal accepteren c.q. verlies moet gaan boeken op dat onderpand. In potentie komt er dan via de ECB een mega-rekening op ons af, mogelijk in de orde van enkele miljarden.

5. En bedenkt u zich dan ook dat Merkel de sleutelfiguur is in de discussie, die al ruim een jaar lang elke mogelijke oplossing zorgvuldig kortwiekt vanuit een zorg om nationaal haar draagvlak en populariteit te houden. Het noodfonds is eerst te klein en wordt dan opgehoogd, een permanent noodfonds mag eigenlijk te weinig en de echt logische oplossing (eurobonds) wordt als onbespreekbaar weggeduwd.

6. Draag dan de Jager op om zich niet langer achter Merkel te scharen, maar haar juist te isoleren in de discussie en te forceren tot een echte langdurende oplossing. En dwing de Minister om constructief mee te denken aan alle structurele oplossingen van de crisis (inclusief eventuele eurobonds), zonder enige inhoudelijke beperking mee te geven.

7. Mandateer de Minister hierin ruimhartig, zonder terugkomplicht. En laat hem in het Europese debat met veel aplomb toelichten dat zelfs het zuinige Nederland zich nu realiseert dat er spijkers met koppen geslagen moet worden en dat we bereid zijn om ook moeilijke keuze's toch te maken.

Succes !

Wellink aan het woord: fascinerend (en defensief) inkijkje op tal van punten

Sinds 1 juli (het vertrek van Wellink) is het boek: Wellink aan het Woord uitgekomen. Ik heb het uiteraard direkt besteld en net dit weekend uitgelezen. En ik moet zeggen, het is om allerlei redenen een fascinerend boek. Maar het kan zijn dat ik een vooroordeel heb, omdat tal van thema's (toezicht, economie, politiek) mij zeer na aan het hart gaan. Of omdat ik vind dat Wellink op tal van gebieden zich een kundig bestuurder heeft getoond. Want dat staat voor mij absoluut buiten kijf.

Als ik een greep doe uit de diverse indrukken die ik opdeed:
- Wellink is absoluut gepassioneerd voor zijn werk en behoorlijk deskundig,
- Wellink boycotte de Volkskrant een tijdje, want die hadden technisch verkeerd gerapporteerd; dit is een klassiek voorbeeld van bestuurlijke boosheid uitleven naar specifieke media (ik vermoedde niet dat dit nog op die old-school manier gebeurde),
- de Duitse opstelling (in het bijzonder Merkel) heeft een goede oplossing van de crisis in 2010 behoorlijk in de weg gestaan,
- er hangt nog steeds een luchtje aan de aanschaf van de Mondriaan, zeker waar hij aangaf dat hij zelf het initiatief had genomen om een kunstfonds op te richten,
- Wellink heeft zelf de continuïteit van de bemensing en organisatie van directie op zeker moment uit het oog verloren,
- terecht wijst Wellink erop dat bij eventuele afwaarderingen van Griekse schulden (of uitstappen uit de euro), de Nederlandse belastingbetaler via de obligatieverliezen ECB fiks mee zou kunnen gaan betalen; een punt dat door veel politieke partijen over het hoofd wordt gezien,
- er zitten links en rechts wat gelegenheidsargumenten in het betoog, onder andere op het vlak van cultuur en organisatie.

Eén voorbeeld van zo'n gelegenheidsargument haal ik eruit. Wellink betoogt dat hij er alles aan doet om voor zijn mensen te staan. Want die werken hard en verdienen het niet als het publiek DNB afrekent terwijl zij hun stinkende best doen. Dat verhaal klinkt mooi, maar toch had ik het gevoel dat het niet helemaal klopte. Want laten we eens kijken hoe het proces rond zijn vertrek en dat van de mede-directieleden verliep.

Allereerst is het natuurlijk bijzonder dat direkt bij het afscheid er al een egodocument van de afgetreden President zelf wordt gepubliceerd. Doorgaans wordt een soort liber amoricum aangeboden en publiek gemaakt. Dat gebeurde nu in de vorm van een bijlage bij het DNB-magazine. Maar Wellink hield ook nog het heft in eigen hand. Hij vroeg een vooraanstaand en kundig journalist (Roel Janssen) om zijn woorden op te tekenen. Onderwijl was voor mede-bestuurder Henk Brouwer, die ook op 1 juli afscheid nam bij De Nederlandsche Bank, het eerdere DNB-magazine de plaats om hem lof toe te zwaaien. Terwijl het vertrek van Hoogduin een illustratie was van het spreekwoord: met stille trom vertrekken.

Laat ik er nu vervolgens eens vanuit gaan dat in de druppel zich de oceaan toont. Ofwel: uit de situatie rond het vertrek van Wellink is af te leiden hoe het met DNB gaat. Dan zie ik een bestuurder die zichzelf meer op een voetstuk plaatst dan andere directie-leden. Wat uiteraard klopt met zijn positie, maar ook de vraag oproept hoe het is met het afscheid, lof en podium voor de andere directieleden die op dezelfde datum als hij bij DNB vertrekken. Uiteindelijk toont Wellink zich dan als bestuurder de primus inter pares die zijn eigen verhaal wil regisseren en gehoord en erkend wil worden.

Dat zie je ook terug in de vorm van het boek. het is geen tweegesprek/interview geworden met tegenspraak en kritische vragen, maar een door een vakjournalist ingeleide serie monologen. Een vorm dus, waarin niet echt in een dialoog een spiegel wordt voorgehouden maar waarin ademloos wordt opgetekend wat er gezegd wordt. En zo zie ik ook een organisatie, DNB, die zonder expliciete instructie, die al die jaren gehoor heeft gegeven aan die feitelijke wensen/eigenschappen van haar eigen President en daarmee op subtiele manier het contact met de werkelijkheid geleidelijk is verloren. Met alle gevolgen van dien.

Kortom; we hebben met Wellink een zeer capabele bestuurder in de financiële sector gehad. Maar ik zeg met nadruk bestuurder en niet: leider. Ik denk namelijk dat een echte leider nét even iets meer zelfreflectie en durf zou hebben getoond en zijn eigen tegenspraak in de organisatie beter zou hebben georganiseerd. Een echte leider zou daarnaast ook minder behoefte hebben gehad om zichzelf, zo snel na zijn aftreden, te willen rechtvaardigen.

Ik kan alleen maar hopen dat Wellink over tien jaar nog eens de tijd wil nemen om over exact dezelfde onderwerpen nog eens terug te blikken. Want ik ben reuze benieuwd wat het effect van enige rust en bezinning zou zijn op zijn visie op de tijd, de gebeurtenissen en zichzelf als onderdeel daarvan.

Verbazing over (de watjes van) Feyenoord.... en het gedrag van hopman van Geel

Ja, ik moet het toch even kwijt, mijn verbazing rondom de klucht die Feyenoord heet. Want is het niet een beetje de wereld op zijn kop, wat het management van Feyenoord nou uitgespookt heeft? Een spelersgroep die een stemming doet, zegt dat de trainer wegmoet, kennelijk niet door management Feyenoord te overtuigen is dat ze niet zulke taal moeten uitslaan, waarop de manager zich daarbij neerlegt en de trainer geschoffeerd wegbeent en zijn biezen pakt.

Stelt u zichzelf de situatie van die 13 kniezende en zeurende Feyenoorders voor. Die weten al sinds eind vorig seizoen dat ze volgend jaar weer met Been verdergaan. En als ze dat niet bevalt, kunnen ze een andere club zoeken. Nee, dat doen ze niet. Ze blijven zitten en gaan zeuren als een stel kleine kinderen.

Vervolgens komt de manager binnen. Die luistert even. Probeert ze te vertellen dat Been echt de coach is. Waarop ze blijven janken. En de manager besluit dat hij dit signaal niet kan laten lopen en er kennelijk wat mee moet. Om vervolgens met dat spelersgezwam naar de trainer te gaan die volstrekt terecht opstapt. Want dat je spelersgroep een stel watjes is, dat zal voor Been weinig nieuws zijn, maar dat je eigen management je niet steunt is misschien nog wel erger.

Wat had van Geel moeten doen?

Eenvoudig. Hij had de dertien klagers moeten uitleggen dat ze al een tijdlang weten dat Been coach zou blijven, ook in het nieuwe seizoen. En dat het heel stoer is dat ze uitspreken niet met Been door één deur te kunnen, maar dat ze dat eerder hadden moeten bedenken en zélf de consequentie hadden moeten nemen door tijdig hun contract op te zeggen. Maar goed, het is nooit te laat, dus als de heren dan nu tot het inzicht gekomen zijn dat ze niet met Been verder kunnen, dan kunnen ze natuurlijk altijd ook op dit moment ontslag nemen. En dan vervolgens die gasten pen en papier geven, één kwartier de tijd gunnen om hun ontslagbrief te schrijven. Dertien tegen één dat er dan geen een het lef had gehad om op te stappen.

Maar nee hoor, van Geel moest de hopman uithangen. En kennelijk had hij ook zijn eigen agenda (met Been), want anders zou hij deze trouwe Feyenoorder nooit zo hard hebben laten vallen. Zo gedraagt de Feyenoord selectie zich als een stel watjes en is hopman van Geel iemand die het smoesje van die selectie nodig heeft om te bereiken wat wellicht op een andere manier toch al op de agenda nodig heeft.

Treurig. Verbazend. En ook duidelijk dat het dit seizoen niets kan worden met Feyenoord. De houtrot zit er diep in.

Verbazing over Binck... op wat hun topdag moet zijn...

Tja, dan zit je met je neus op het nieuws, op de beurs, waarbij de applicatie van Binck je grootste vriend is. Totdat het echt menens wordt op de beurs. En je je mag verbazen omdat je aankijkt tegen schermen die het niet meer doen. Zoals:

Toch wel enorm jammer: partijen als Binck kunnen zich onderscheiden op dagen als deze. En het leek erop alsof Binck de overgang naar nieuw platform (ook handig vanwege de apps) in de vingers had. Dat ze juist nu tegen de grenzen van hun systeem aanlopen is onfortuinlijk. Voor hen en wellicht ook voor deze oude heer die niet meer bij zijn portefeuille kan (wat niet erg is zolang de beurs keldert overigens: u begrijpt dat ik al langer verwachtte dat het bergaf zou gaan).

Overigens blijkt ook euronext geen koersen meer door te geven, dus op deze mooie zomerdag zijn er meer systemen die een beetje piepen en kraken.... misschien goed om de technici dan maar even wat moed in te praten met deze tophit van Kraak en Smaak: Call Up to Heaven.




UPDATE: Ere wie ere toekomt. Binnen een dag heeft Binck keurig gereageerd en schade rechtgezet. Zie ik andere banken niet zo snel en accuraat doen en dat moet ook worden gezegd.

Tussentijdse uitleg financiële crisis: waarom je banken niet mee moet laten betalen...

Ik bedacht me net dat het, op zo'n historische dag als vandaag, misschien goed is om nog een korte toelichting te geven op de magistrale denkfout die Nederlandse politici begaan als ze zeggen dat het goed is als de banken mee moeten betalen aan oplossen van Griekse schulden. Want meebetalende banken klinkt natuurlijk logisch en geeft ook zo'n heerlijk revanche en 'lekker-puh' gevoel. Waarom zou je dat dan niet moeten willen?

Het korte antwoord is als volgt.

Als de spelregel in Europa wordt, dat bij het in de problemen raken van een land, de banken 'verplicht vrijwillig' mee moeten gaan betalen aan de oplossing, dan is dat voor een klein land en incident-situatie als Griekenland nog wel te overzien. Maar we weten dat het hierbij niet gaat blijven. Diezelfde regel wordt daarna natuurlijk ook toegepast bij landen als Portugal, Ierland, Spanje of Italië. En de financiële ellende is dan niet te overzien.

Wat er dan feitelijk gebeurt is dat politici een extra verliesverplichting oplegt aan banken. Banken, die momenteel al worden geconfronteerd met:
- een reguliere belastingplicht,
- een verplichting om deposito's van klanten tot 100.000 te garanderen,
- een plicht om buffers te vergroten (en geld dus niet uit te lenen aan samenleving maar op te potten),
- lokale of Europese bankbelasting.
Je kunt op je vingers uittellen dat dat niet werkt en er dus banken om gaan vallen bij zo'n vrijwillige verplichting tot meebetalen. Met zo'n verplichting snij je dus alleen jezelf in de vingers en alleen om die pragmatische reden moet je dat niet willen.

Wat er nu in de markt gebeurt/gebeurde is dat de prijs van die meebetaal-verplichting (en grotere kans op omvallende banken in Europa) wordt verdisconteerd in de markt-tarieven. De risico's en leentarieven gaan dus omhoog en zo versnelt het proces van verslechtering van financiële positie van banken en verkleint de financiële stabiliteit. En dat is, zoals Maxima zou zeggen, een beetje dom.

Wat u als politici vermoedelijk ook niet door heeft, is dat uw verplichting aan banken om mee te betalen tot gevolg heeft dat, naar de letter, de ECB verplicht wordt om alle obligaties die ze tot nu toe van de perifere landen gekocht heeft, af te moeten waarderen naar de lagere marktwaarde die zal resulteren, als gevolg van de downgrades/credit event die ontstaat bij het forceren van de verplicht vrijwillige bijdrage. Dat betekent een kolossaal verlies bij de ECB, dat ogenblikkelijk via de geijkte verdeelsleutels een aanslag is op onze schatkist. Denk voor het gemak maar even in termen van hele en halve miljarden aan kosten (tussen de 0,5 en 3 miljard voor Nederland).

Het opleggen aan de banken van een plicht om mee te betalen is dus niet alleen kleinzielig, dom en door oppervlakkige buik-emoties ingegeven, maar ook puur financieel uitermate onverstandig. En ik kan niet anders dan me er enorm over verbazen dat het onze Nederlandse politici en regering zo enorm ontbreekt aan de moed, leiderschap en/of inzicht (of willekeurige combinatie daarvan) om dat nu eens uit te leggen.

Zomer... altijd een mooie tijd voor een nieuwe financiële crisis.....

Ziezo, het is bijna mid-zomer en ik kon me ook vorige week weer eens stevig verbazen. Onze nationale held: Minister van Financiën de Jager meldde doodleuk dat het niet realistisch was om te verwachten dat banken vrijwillig zouden meedoen aan steun voor Griekenland. Dit gebeurde midden in een hectische week, waarin de Italiaanse banksector onder vuur kwam te liggen van de markt, de rating agencies de inschatting voor Portugal verlaagden en in de week waarin de ECB haar rente verhoogde en nogmaals benadrukte dat er geen default-situatie mocht komen.

Het was, eenvoudig gezegd, een beetje dom van de Minister van Financiën. Want bij een niet-vrijwillige vorm van medewerking aan het Griekse opruimplan komen de banken -door toepasselijke regels rond accountancy en waardering van risico's- direkt in het kwadrant van verplichte afwaarderingen, en daarmee toekomstige bankverliezen. JanCees had daarbij ook kunnen weten dat op hetzelfde moment de Europese Bankenorganisatie EBA zich het hoofd brak over de vraag: hoe moeten we straks gaan uitleggen dat sommige Europese banken niet in staat zijn om de verliezen op perifere obligaties te dragen?

Tekenend was immers dat de Europese bankenfederatie op vrijdag opeens een publicitair offensief lanceerde dat betoogde dat de resultaten van bancaire stress test 'in het juist perspectief' moesten worden gezien. Gezien de grote vinger die de Italiaanse en Franse banken daar in de pap hebben kan dat niet anders betekenen dat we deze week slechts nieuws op dit front te verwachten hebben.

En dus haastte de Minister zich om te verklaren dat hij het zo niet bedoeld had en hij in feite hetzelfde had gezegd als in het parlement. En ook Rutte was veelzeggend bij zijn laatste persconferentie voor de zomervakantie. Hij ging in zijn inleiding namelijk in het geheel niet in op de economische situatie in Europa. En ook onze journalisten lieten na om dit op te merken en hierover vragen te stellen.

Het blijft me verbazen hoe we in Nederland zo een opmerkelijk vermogen aan het ontwikkelen zijn om de werkelijke politieke en markt-ontwikkelingen in Europa en de wereld goed te lezen. Juist nu, tijdens de vakantie, moeten we opletten. Want wie even had opgelet (ziehier een mooie analyse) weet dat in 2007 de stille Augustus maand de opmaat vormde voor de financiële crisis nadien.

Zo lijkt op dit moment de huidige rustige Juli-maand de opmaat te worden voor een herhaling van zetten en nieuwe financiële crisis. De financiële markten zijn dun en reageren steviger op de macro-economisch relevante ontwikkelingen. En die ontwikkelingen zijn pittig: Amerika krijgt zijn begroting niet rond, China's groei neemt af en de Chinese overheid kan zichzelf niet financieren. En in Europa treuzelen de politici zo lang en zo vaak, dat de gevreesde besmetting in de markt niet het gevolg is van de aard van de oplossing van de politici (al dan niet afschrijven op Griekenland), maar van het uitblijven van een structureel antwoord door Europese politici.

Het is te hopen dat de Europese politici, die nu als angstige haasjes in de koplampen van de financiële markt zitten, zichzelf kunnen hervatten. Ondertussen blijf ik me verbazen over onze Nederlandse struisvogelpolitiek.