Vandaag heb ik met grote tegenzin (ziehier mijn verontwaardiging) mij naar de boekhandel gewaagd om het boek Euro(pa) in Crisis van het Centraal PlanBureau te kopen. Voor die sigaar uit eigen belastingdoos legde ik 18 euro 95 neer. Om te constateren dat het CPB een zeer leesbaar overzicht heeft gemaakt van de ontwikkelingen rond de eurocrisis.Wat dat betreft hulde aan de auteurs.
Wat echter node ontbreekt bij de discussie over de totstandkoming van euro is het werk en de inside-visie van Bernard Connolly (ziehier mijn blog over hem). Connolly verschaft veel inzicht in de politieke discussie (en Frans-Duitse smaak) achter de no-bail out clausule. Dat inzicht ontbreekt in deze studie, die teveel uitgaat van consensus tussen beide landen rond de invoering van de euro. Als gevolg daarvan komt de legitimiteitsvraag rond de euro onvoldoende naar voren. Dat is juist zo jammer omdat de onderliggende vraag (moet Europa transferunie zijn, ja of nee) in feite door Frankrijk destijds met ja beantwoord was en door Duitsers met nee.
Wat ik ook mis is een meer uitgebreide analyse van context eind jaren negentig. Er was een roze wolk gevoel over new-economy, centrale banken die rente laag hielden en een gevoel van langdurende economische maakbaarheid/groei. Daarin zijn we allemaal een beetje high geworden en dat proef ik te weinig terug in de analyses. In die roze wolk gaven zowel overheden als banken veel minder gewicht aan tegenpartijrisico. Zie ook de renteniveaus eurolanden na de euro. Tot we wakker werden bij Lehman en de markten het tegenpartij risico meer accuraat gingen prijzen.
Wat ik sterk vond, waren een aantal beschrijvingen en toelichtingen op bijvoorbeeld transfer-systematieken in VS en Duitsland zelf. Ook de voorbeelden van andere landen die in schuldenproblemen zijn gekomen waren helder en goed neergezet.
De positionering van bankentoezicht als belangrijke oorzaak/oplossing bij de eurocrisis lijkt me niet per definitie de juiste en wellicht een beetje ingegeven door het gevoel dat toch rond de banksector een autonome crisis-oorzaak bestaat. Ik zou zelf die oorzaak meer in de roze wolk zoeken en minder in de vraag of er nu wel of niet centraal of decentraal toezicht was. Veel belangrijker is bijvoorbeeld dat met de roze bril op de expliciete of impliciete incentives in die toezichtregelgeving (op eu-niveau vastgelegd) misschien niet altijd de juiste waren. Bijvoorbeeld het gebruik van ratings in toezicht en het uitgangspunt dat overheidsschulden EU op 0% risicoweging vallen in Basel 2. Daarnaast denk ik dat er een te groot kennisverschil aan het ontstaan was tussen beleidsgeoriënteerde toezichthouders enerzijds en bankiers anderzijds. Aan de consequenties die dat had op feitelijk toezicht wordt ook iets te makkelijk voorbijgegaan.
De verantwoording en rekensommen rond de baten van EMU en euro vond ik aan de magere kant. Ik zag verwijzingen naar andere bronnen en weinig eigen rekenwerk. En ronduit een manco vond ik het ontbreken van geopolitieke analyse naar het vervolg. Ik mis een schets van de mate waarin de IMF-route een oplossing zou kunnen zijn of worden en wat daar aan overwegingen zou spelen voor bijvoorbeeld BRIC-landen. Ik geloof zelfs dat heel China alleen in het begin van het boek (p 54) kort wordt genoemd.
Al met al is de studie zeker een goed descriptief verhaal, maar zwakker in de doorgronding van alternatieve oorzaken bij de huidige crisisproblematiek. Ook vind ik het boek minder sterk in de analyse van het internationaal en geopolitiek krachtenspel in politiek en financiële markten. Desalniettemin is het een boek dat zich onderscheidt door het uitstekend geschreven feitelijk overzicht van gebeurtenissen rond de eurocrisis.
Update 16-11: Maar direkt ook een WOB verzoek geschreven, opdat Verhaegen de pdf publiceert.
Update 21-11: Syp Wynia deelt mijn kritiek op de magere onderbouwing door CPB over opbrengsten euro.