vrijdag 17 december 2010

Mevrouw Halsema verlaat de politiek..... op zoek naar vrijheid..

Na vele jaren oppositie voeren in de Tweede Kamer zal Femke Halsema vanmiddag haar vertrek uit de Tweede Kamer bekend maken. Hulde natuurlijk allereerst voor haar doorzettingsvermogen en consistente optreden. Hierbij ook even een korte beschouwing.

Net deze week bedacht ik me -puur toeval- dat zowel D66 als Groenlinks in diverse discussies in de kamer nog een beetje tamboereren op de oude lijn. En gek genoeg, daarbij zijn de stemmen van Pechtold en Halsema eigenlijk een icoon geworden van vroeger. Van de strijd tegen PVV, van de verontwaardiging. Net als eigenlijk eerder de stem van Agnes Kant dat was. De consistent ingenomen positie én stemgeluid zijn dus heel markant aan de ene kant. Maar aan de andere kant wordt het moeilijker om naar 'nieuwe geluiden' of beweging te luisteren, als die door die oude stem worden vertolkt. Ik heb geen idee hoe dat hersentechnisch werkt, maar zo ervaar ik het, als oude man en waarnemer aan de zijkant, zullen we maar zeggen.

Het is nu nog even wachten op de persconferentie, maar het zou zomaar kunnen dat Halsema, net als Kant, de conclusie heeft getrokken dat zij niet meer de juiste vrouw op de juiste plek is. En hoe zeer haar verantwoordelijkheid naar de kiezer ook zwaar zal wegen (die heeft immers net dit jaar haar voor 4 jaar een mandaat gegeven), het is zo met oud en nieuw toch een periode van reflectie en wie weet is de fut/puf er gewoon uit. Wisseling van de wacht kan daarnaast ook voor de partij gewoon een goede zet zijn.

Mevrouw Halsema twittert dat ze ook een boek uitgeeft: zoeken naar vrijheid. Wie weet speelt er dus meer mee en heeft dat te maken met de permanente strijd tegen Wilders en zijn PVV. Een strijd waarover Loek Hermans zich ook al heeft uitgelaten eerder in een specifiek advies aan links. In feite zei Hermans dat links niet zozeer tegengas moest ontwikkelen op PVV-agendapunten, maar gewoon PVV moest negeren in plaats van zendtijd geven. En het leek erop alsof Halsema zélf die slag aan het maken was, bezien vanuit haar speech over gewetensvrijheid.

Een heldere passage hieruit:
Voor mij als politicus, die zich verwant voelt aan Bas de Gaay Fortman en de traditie van ‘De Linker Wang’ is dit niet aanvaardbaar. Godsdienst is niet vrij als deze gepaard gaat met gewetensdwang en met een groot aantal leefregels en voorschriften die moeten worden nageleefd om respect van de geloofsgenoten te kunnen krijgen.

De Islam hoort bij Nederland, zij mag ook haar plek hebben in de publieke sfeer. Moslims moeten er zeker van kunnen zijn dat zij niet vernederd worden. Voorstellen voor een hoofddoekjesverbod in publieke functies, of nog erger een verbod op de Koran, zijn onacceptabele vormen van geloofsvernedering.

Maar even zo onacceptabel is het dat vrouwen (en mannen) vanuit hun geloof gedwongen worden een leven te leiden dat strijdig is met alle andere vrijheden en grondrechten die wij hoogachten: gelijkberechtiging van man en vrouw, de vrijheid van expressie, de vrijheid van geloofsafval.

Progressieve partijen komt een taak toe om in het gepolariseerde debat dat wij nu kennen de godsdienstvrijheid te verdedigen. Dat betekent de vrijheid om te geloven zoals jij dat wil, zonder beperkingen opgelegd door de staat.

Ons komt ook de taak toe om de confrontatie te zoeken met die gelovigen, die islamitische voorgangers, die gewetensdwang uitoefenen op de minderheden in eigen kring.

Ik vind dat we dat meer moeten doen dan de afgelopen jaren is gebeurd.


Na de persconferentie zal het ons wellicht duidelijker zijn. Maar eigenlijk doet al die detail-informatie er misschien niet zoveel toe. Vooraleerst is belangrijk dat mevrouw Halsema grote waardering verdient voor de jaren die zij in de publieke rol aan het kamerwerk heeft besteed.

dinsdag 14 december 2010

Boeiende eurocrisis ontvouwt zich... Duitsland gaat onder strenge voorwaarden akkoord met groter tijdelijk reddingsfonds..

Nu het wat rustiger op de financiële markten lijkt is er even tijd om te kijken naar het spel achter en voor de schermen. In de pers is er nog wel enige aandacht voor de euro, maar nu alweer minder. Zelfs een fundamentele eurocrisis blijft niet lang in het nieuws van de hedendaagse media kennelijk. Terwijl we ons toch op een sleutelmoment in de geschiedenis bevinden. De vraag is: lukt het de Europese landen om een betere afspraak te maken over de financiële stabiliteit in de eurozone?

Die vraag is des te relevanter nu in Italië Berlusconi ternauwernood overeind blijft, in Ierland de oppositie denkt dat ze net als Ijsland de eisen van IMF kunnen heronderhandelen, België een downgrade krijgt van rating agencies, Portugal aankondigt het nog prima te redden het komende half jaar en het in Spanje angstaanjagend stil is. De echt grote spelers: Frankrijk, Duitsland, ECB en EC roeren zich nu publiek, want feitelijk is het nu onderhandelen geblazen: hoe en met welk mechaniek gaan we zorgen dat er meer politieke samenwerking komt om de Europese munt te ondersteunen?

Het is een heel moeilijke puzzel uiteraard. In feite werden sinds de vorming van de euro alle eurolanden beschouwd als onderdeel van één monetaire unie, terwijl er geen echte politieke unie was en landenbeleid dus erg uiteen kon lopen. De minder kredietwaardige landen van de Eurozone liftten dus mee met de betere landen en konden goedkoop geld lenen. In feite maakten de financiële markten in de prijsstelling onvoldoende onderscheid naar de kwaliteit van de uitgever van leningen. De financiële crisis leerde echter dat het toch maar beter was om dat wel te doen, dus zo zagen we de renteniveaus tussen obligaties van eurolanden sterker uiteenlopen. Markten zijn daarmee nu heel alert op kwaliteitsverschillen tussen landen.

De zorg die in de prijsverschillen tot uiting komt is de zorg dat een overheid besluit om, onder druk van IMF of omstandigheden of beide, niet meer de hele lening terug te betalen. Om de schuld af te stempelen. Dat risico is groter bij landen met een slechter huishoudboekje. En daarom is de rente op die obligaties van overheden uit die landen groter. En hier wreekt zich het ontbreken van een volledige politieke, fiscale, monetaire unie. Want we hebben geen europese regering die zelf europese obligaties uitgeeft, nee, we hebben individuele regeringen die eigen obligaties uitgeven.

Eigenlijk is de allerbelangrijkste eerste stap naar een oplossing al in mei gezet, ten tijde van de Griekse crisis. Er is toen besloten dat er een Europees vangnet komt om landen in nood te helpen. Dat was tijdelijk, want voor een permanent vangnet was onvoldoende draagvlak en juridische basis in het verdrag. Voor Griekenland werd een aparte regeling getroffen, maar om de markten te kalmeren werd toegelicht dat er een pan-Europees reddingsmechaniek zou komen. Die mededeling op zichzelf leek lange tijd genoeg, zeker in combinatie met een Europese Centrale Bank die de overheidsschuld opkocht/accepteerde als onderpand en daarmee de financieringsproblemen gladstreek.

Totdat echter in het najaar Ierland in de problemen kwam en puntje bij paaltje moest komen. Na veel vijven en zessen werd een beroep op het fonds gedaan en ook nu sprong de ECB weer bij met steunaankopen in de markt. En dat heeft de markt zeker even een rustpunt gegeven, zo blijkt nu. Maar de ECB roept nu heel luid en duidelijk: dames, heren politici, u dient zélf een politieke oplossing te maken die toekomstbestendig is, want wij kunnen als onafhankelijke centrale bank nooit op permanente basis de financier worden van nationale overheden. Daar zijn we niet voor gemaakt. En feitelijk is dat op allerlei manieren de kernboodschap van Trichet en alle centrale bank presidenten sindsdien. Want op dit moment zit de Europese centrale bank heel erg knel. Als er echt gelazer op de markten onstaat dan kunnen ze haast niet anders dan ingrijpen/steunen, maar het is het allerlaatste wat ze willen.

Ondertussen piekert iedereen zich suf over een oplossing. Vanuit CEPS was al de suggestie van een Europees Monetair Fonds aan de hand gedaan. En Breughel, een denktank in Brussel, zat op een soortgelijke lijn met een arbitragekamer/supranationaal mechaniek die in Brussel zou monitoren hoe landen het doen, en als een soort IMF zou bepalen of het noodfonds mag worden gebruikt voor redding. Dat zou dan een verdragswijziging noodzaken.

Juncker, voorzitter van de eurogroep, bedacht een oplossing om voortaan als alle eurolanden gezamenlijk euro-obligaties uit te geven, dus niet langer elk land voor zich. Daarmee haalde hij zich de woede van Duitsland op de hals, die nu tegen het voordeligste tarief leent en in de toekomst ongetwijfeld voor hogere kosten zou staan. Een goed gesprek hierover bleek eigenlijk niet op gang te komen. Juncker (absoluut een kundige en zeer te respecteren man) bleef zeggen dat de Duitsers onvoldoende goed zijn oplossing hebben bekeken. Terwijl Duitsers roepen het huiswerk wel voldoende gemaakt te hebben.

Ondertussen is het vrijwel midden december, het moment waarop de Europese Unie helder wilde hebben hoe het crisismechaniek voor lidstaten eruit zou moeten zien. En er wordt, aldus de pers, gewerkt aan kleine aanpassingen in het Europese Verdrag, opdat een crisis-mechaniek niet slechts tijdelijk kan zijn, maar ook langer mag bestaan dan tot medio 2013. Verdere details zijn niet bekend, wel is duidelijk dat Merkel en Sarkozy aan het broeden zijn. Merkel is hierbij beducht voor de hogere leenkosten voor Duitsland en blijft herhalen dat private partijen hoe dan ook moeten meebetalen indien schulden van landen moeten worden geherstructureerd. Maar Merkel zegt ook dat het niet de bedoeling kan zijn dat het reddingsfonds wordt vergroot.

Wat Merkel zich hierbij misschien minder goed realiseert is dat dit direkt de Europese Centrale Bank raakt. Want veel van die schulden zijn in handen van banken, die die bij de ECB hebben gelegd om aan geld te komen. En als die schulden minder waard worden, zitten die banken opeens in geldproblemen. Kortom, u ziet het al, dit is een lastige puzzel, want de klok tikt verder en een meer structurele oplossing is toch echt snel nodig. Hoe kom je nu, op een voor iedereen acceptabele manier uit op een oplossing waarmee niet opeens de goeden teveel moeten bloeden voor de slechten?

Laat ik mij aan een voorspelling wagen, beredeneerd vanuit het principe: wie betaalt bepaalt. Duitsland geeft, na heel veel vijven en zessen toe aan een verzoek om het tijdelijke fonds, alleen in noodgevallen, op te hogen. Maar doet dat, in alliantie met de ECB, die van de half-illegale steunaankopen afwil, onder heel duidelijke en strikte voorwaarden met betrekking tot het definitieve noodfonds dat vanaf medio 2013 van start gaat. En dat een panEuropees, IMF-achtig karakter heeft en mogelijk zelfs euro-obligaties kan uitgeven (garanties door alle lidstaten).

Waarbij ik vermoed dat er als goodie voor Duitsland enige financiële incentives zijn ingebouwd opdat Duitsland zélf nog lang goedkoop kan lenen, danwel zijn eigen kwaliteitspositie op de kapitaalmarkt te gelde kan maken door het uitlenen/redden van de slechtere eurolanden. Ook kan het zijn dat op andere beleidsterreinen verdere stappen naar EU-integratie worden gemaakt. De stap naar een echte eurobonds markt wordt in mijn ogen pas gemaakt als de rust is weergekeerd en iedereen uit de crisis-regelingen is gestapt.

Ziezo, ik heb gezegd. Rest mij alleen nog maar het afwachten hoe snel deze voorspelling door de werkelijkheid ontkracht wordt....

UPDATE WOENSDAG 14-12:
- twee duitse ministers n(Steinmeijer en Steinbruck) doen voorstel in financial times
- Merkel reageert en wil niet aan een euro-obligatie
- Nederlandse kamer geeft strenge boodschap aan Rutte mee: landen moeten zich aan afspaken houden,
- ...

En zie ook het onvolprezen Brussel log van Martijn Visser en Han Dirk Hekking natuurlijk!


DONDERDAG 15-12
- Visie van Merkels in die Welt,
- de Brussels log van de Financial Times.

VRIJDAG 16-12
- Ze zijn eruit. Men is akkoord met wijziging verdragstekst en definitief noodmechanisme: The member states whose currency is the euro may establish a stability mechanism to be activated if indispensable to safeguard the stability of the euro area as a whole. The granting of any required financial assistance under the mechanism will be made subject to strict conditionality.
- Er is geen uitspraak over ophogen van fonds (maar ondergetekende is van mening dat daarover ongetwijfeld achter de schermen is afgesproken dat dit zal gebeuren indien puntje bij paaltje komt).
- ECB vraagt aan de lokale centrale banken om extra kapitaalinjectie om even een lekkere buffer te hebben; opdat er een duidelijk signaal is dat ECB alles op alles stelt.

zondag 12 december 2010

Maarten van Rossum blikt optimistisch terug !

Deze vrijdag is deze oude heer naar Utrecht gegaan om de extra oudejaarsterugblik van Maarten van Rossum te beluisteren. En voorwaar, dat was een heel bijzondere gebeurtenis, reden genoeg om hier een kleine post aan te wijden.

Maarten van Rossum is natuurlijk iemand met een heel eigen en nuchtere blik op de wereld, geschraagd door fenomenale kennis van geschiedenis. Ik herinner me nog goed zijn eerste optreden als commentator op tv bij de inauguratie van Bush was het. Hij gaf onvervalst nuchter commentaar op Bush en Maartje van Wegen moest even wennen aan die commentator. Het zou mooi zijn als die beelden/geluid ook nog op youtube komt.

Sindsdien is Maarten op allerlei momenten op de buis of radio te horen en hij lijkt weinig te veranderen. Zijn authentieke nuchtere persoonlijkheid maakt hem natuurlijk tot een groot te exploiteren goed en dat is wat recentelijk is gebeurd. Hij heeft een eigen website in aansluiting op een kwartaalblad. En dat is naar mijn mening niet omdat hijzelf zo commercieel gehaaid is, maar omdat er opeens handig management is. Immers, wij gingen na afloop nog eens hem complimenteren en hij vertelde ons toen dat een DVD van de conference alleen zou uitkomen als hij hetzelf te pruimen vond. En toen, 50 meter verderop bij de uitgang kregen wij een folder om de DVD van het optreden te bestellen.... Afijn, we hopen maar dat Maarten zichzelf blijft en er zelf ook genoeg aan overhoudt, want dat universitair salaris is natuurlijk niet om naar huis te schrijven.

Terzake nu, de sessie met van Rossum in Utrecht. Hij sprak 2 uur lang, nam ruim water en gebruikte alle bekende collegetechnieken. Mensen die te laat waren even on the spot zetten. Een belachelijk luidruchtige meneer in rood shirt even laten waaien en dan herhaaldelijk subtiel belachelijk maken. Wat dat betreft een vakman.

En een vakman met een verhaal. Alhoewel het leek alsof hij afdwaalde, hield hij als lijn van het betoog het volgende vast: Nederland heeft zich sinds de jaren 80 en het ferme beleid van Lubbers (volgens van Rossum bij uitstek de belangrijkste naoorlogse premier van Nederland) teuggeworsteld van een lage plek in Europa tot het land met op tweena hoogste BBP en prima arbeidsparticipatie. Alleen dankzij de relnicht Fortuyn zijn we gaan geloven dat er zoiets zou zijn als de 'puinhopen van Paars'. Van Rossum maakt aan die illusie een einde en brengt ons in herinnering dat het eigenlijk heel goed gaat in Nederland, dat we het goed doen maar dat we ons de kop gek laten maken door politici en ook de media.

Het verhaal over de invloed van de media kwam er in Utrecht uiteindelijk niet meer van, maar te vermoeden is dat van Rossum daar ook vrij nuchter over zou zijn. Hilarisch was zijn schets over de familievoorkeur bij van Rossum thuis. Dat ze met zijn allen kookprogramma's kijken: hoe onbekende Nederlanders een eitje bakken. En hij had het dan gekscherenderwijs over zijn poging om dat tij te keren door zélf in de keuken een eitje te bakken: 'Kijk jongens, hier bakt in de keuken een bekende Nederlander een eitje'.

Mooi terugkerende grap was ook over Rutte (vandaag verkozen tot politicus van het jaar, van Rossum zou daarvan gruwen...) en Verhagen die beiden in Leiden contemporaine geschiedenis zouden hebben gestudeerd. van Rossum gooide de volgende kwinkslagen in de zaal: 'Wat hebben ze daar geleerd in Leiden?' 'Zijn ze in het curriculum alleen maar gekomen tot het Leidens Ontzet of zo?' en 'Ik heb bij collega Bank nog wel eens gevraagd wat ze daar nu eigenlijk doen'.

Al met al, fijn om zo een geschiedenisles te krijgen en in perspectief te houden dat het allemaal eigenlijk heel goed gaat in Nederland en we ons door korte termijn politici en media niet de kop gek moeten laten maken. Daarmee was het een recht toe, recht aan onvervalste feel-good avond van niveau. En dat deed deze oude man en zijn gezelschap heel veel goed !!

donderdag 9 december 2010

VS powerplay wordt geretourneerd door Wikileaks

Wie kaatst kan de bal verwachten. Waar het evident is dat de VS-overheid allerlei private partijen onder druk zette om de contacten met wikileaks te beeindigen, zet wikileaks de tegenaanval in: denial of service attacks naar visa, mastercard en paypal. Want het smoesje dat alle toeleveranciers van wikileaks toevallig op hetzelfde moment ontdekken dat wikileaks de contractvoorwaarden heeft gebroken gaat er terecht niet in bij Wikileaks. Kortom: een prachtige, shame on you campagne met de middelen die Wikileaks ter beschikking staan: technisch vernuft.

Het is interessant dat wikileaks dit doet, want het leert organisaties als Mastercard, Visa, Paypal en Amazon wat de prijs kan zijn van het gehoor geven aan oproepen van overheden, gedaan achter de schermen. In principe denkt zo'n bedrijf natuurlijk: ik geef maar gehoor, want als de VS overheid zijn contract met mij opzegt (of met andere middelen dreigt) dan zijn de rapen gaar. En de kosten van het opzeggen zijn slechts een beperkt omzetverlies.

Dat laatste blijkt nu niet waar. Dankzij wikileaks kunnen betaalbedrijven nu gerust een fiks omzetverlies en imagoschade boeken. En een volgende keer is hun ook duidelijk dat hun kosten/baten plaatje er minder eenvoudig uitziet.

maandag 6 december 2010

De Europese Commissie ontdekt dat het zeker niet aan de speculanten ligt.. !

Vandaag had het financiële dagblad een artikel over een geheim rapport van de Europese Commissie over de CDS markt. De hoofdlijn ervan was dat het gezeur van politici over speculanten die de euro aanvallen onterecht is. Veeleer is het zelfs zo dat dankzij de markt, de eurolanden in problemen goedkoper kunnen lenen dan zij anders zouden kunnen.

De meest opvallende passages uit het rapport hieronder op een rijtje (met dank aan het FD, dat dankzij de EU-wet op openbaar bestuur het rapport op de kop tikte):
"The empirical investigation that has been conducted by the task force on how the sovereign CDS and bond markts interact, provides no conclusive evidence that developments in the CDS market causes higher funding costs for Member States." (p. 3)

"The CDS spreads for the more troubled countries seem to be low relative to the corresponding bond yield spreads, which implies that CDS spreads can hardly be considered to cause high bond yields for these countries." (p. 4)

"The correlation between the average level of sovereign CDS spreads in the second half of 2009 and the forecast for the budget deficit in 2010 is relatively strong." (p. 14)

"All in all, the analysis of the fundamental factors shows that the differences in bond and CDS spreads across countries are justified. Government deficits, debt levels and current account deficits give a consistent picture of vulnerabilities." (p. 15)

"This implies that CDS spreads can hardly be considered causing the high bond yields for these countries." (p. 22)

"In fact, the insurance premioums, i.e. the CDS spreads, are well below the no-arbitrage bound for Greece and Portugal, and very close to the line for Ireland, Italy and Spain. This finding is consistent with sufficient supply of insurance being offered for troubled countries and that speculators act as insurance (liquidity) providers at a time of distress. This could be considered tobe beneficial for the cost of funding sovereign deficits, because the insurance provided allow institutional investors to take on more debt, and thus keep the yields for troubled countries lower than otherwise would be possible. From this perspective the CDS market seems to facilitate risk sharing." (p. 22)

"Market makers are providing sufficient insurance and liquidity, while arbitrageurs exhaust any arbitrage opportunities, and thus making it easier for investors in Greek and Irish debt to off-load their credit risk. This would be beneficial to Greece, as it would allow them to borrow more cheaply."


Hulde aan de auteurs van het stuk: Sarai Criado, Laurent Degabriel, Magdalena Lewandowska, Peer Ritter, Staffen Lindén. Fijn ook dat de Europese Commissie het eens blijkt te zijn met ondergetekende.